Muallif:

A.B. Krilov — Kavkaz masalalari bo‘yicha taniqli rus olimi.

Qisqa mazmuni:

“Xalqaro siyosat kontekstida Janubiy Kavkaz davlatlari” asari Janubiy Kavkaz mintaqasidagi uch davlat — Ozarbayjon, Gruziya va Armanistonning Sovet Ittifoqi parchalanganidan keyingi siyosiy rivojlanishi, geosiyosiy o‘rni hamda yirik davlatlar manfaatlari kesishgan hudud sifatidagi ahamiyatini chuqur tahlil qiluvchi ilmiy tadqiqotdir. Kitobda mintaqaning tarixiy shakllanishi, davlat qurilishi jarayonlari, siyosiy elitalar evolyutsiyasi va global siyosiy kuchlar ta’siri kompleks tarzda yoritiladi.

Asarda, avvalo, postsovet davlatlarining umumiy rivojlanish xususiyatlari ko‘rib chiqiladi. Muallif yangi mustaqil davlatlarda siyosiy va iqtisodiy elitlarning tez shakllanishi, davlat aktivlarining xususiylashtirilishi hamda oligarkik tizimlarning paydo bo‘lishi jarayonlarini tahlil qiladi. Globalizatsiya sharoitida milliy suverenitet va tashqi ta’sir o‘rtasidagi ziddiyatlar, jamiyatdagi tabaqalanish va siyosiy institutlarning ko‘pincha formal xarakterga ega bo‘lib qolishi kabi muammolar ham batafsil ochib beriladi. Shu orqali kitob postsovet makonida davlat barqarorligi ko‘p jihatdan siyosiy boshqaruv modeli va elita strategiyasiga bog‘liqligini ko‘rsatadi.

Kitobning muhim qismi Janubiy Kavkazning xalqaro va mintaqaviy siyosatdagi strategik o‘rniga bag‘ishlangan. Ushbu hudud Qora dengiz va Kaspiy dengizi oralig‘ida joylashgan bo‘lib, Yevropa va Osiyoni bog‘lovchi transport hamda energetika yo‘laklarining markazida turadi. Shu sababli Rossiya, AQSh, Yevropa Ittifoqi, Turkiya va Eron kabi kuchlarning manfaatlari bu yerda kesishadi. Muallif mintaqa davlatlarining “Yevropa integratsiyasi” va “Yevroosiyo integratsiyasi” loyihalari orasida muvozanat topishga urinishlarini hamda bu tanlovlarning ichki siyosatga ta’sirini tahlil qiladi.

Asarda Rossiyaning Janubiy Kavkazga nisbatan olib borgan siyosati alohida ko‘rib chiqiladi. Xususan, 2008-yilgi Rossiya–Gruziya urushi va 2020-yilgi Ikkinchi Tog‘li Qorabog‘ urushi kabi voqealar mintaqadagi kuchlar muvozanatini tubdan o‘zgartirgani ta’kidlanadi. Ushbu jarayonlar orqali muallif mintaqa xavfsizligi, harbiy-strategik muhit va diplomatik raqobatning qanday shakllanayotganini ko‘rsatadi.

Kitobda Armanistonning siyosiy va iqtisodiy rivojlanishiga bag‘ishlangan alohida bob mavjud. Unda konstitutsiyaviy islohotlar, hokimiyat tizimi, iqtisodiy o‘zgarishlar, korrupsiyaga qarshi kurash hamda “global arman millati” g‘oyasining davlat siyosatiga ta’siri tahlil qilinadi. Shuningdek, Tog‘li Qorabog‘ mojarosining tarixiy ildizlari, chegaralar shakllanishi, ikki urush oqibatlari va urushdan keyingi vaziyat ham chuqur yoritiladi.

Qo‘shimcha materiallarda “derusifikatsiya” jarayonlari, transchegaraviy etnik guruhlar muammosi hamda Rossiya–Ukraina mojarosi fonida Janubiy Kavkaz davlatlarining tashqi siyosatidagi o‘zgarishlar ko‘rib chiqiladi. Bu esa asarni nafaqat mintaqaviy, balki kengroq Yevroosiyo geosiyosiy makonini tushunish uchun ham muhim manbaga aylantiradi.

Umuman olganda, kitob tarixiy faktlar, siyosiy tahlil va geosiyosiy yondashuvni uyg‘unlashtirgan holda Janubiy Kavkazning bugungi holati va ehtimoliy rivojlanish yo‘nalishlarini tushunishga yordam beradigan fundamental ilmiy tadqiqot sifatida namoyon bo‘ladi. U xalqaro munosabatlar tadqiqotchilari, siyosatshunoslar, mintaqashunoslar hamda global siyosiy jarayonlarga qiziquvchi keng kitobxonlar uchun mo‘ljallangan.